*डिजिटल फसवणुकीच्या घटनांमध्ये तीव्र वाढ; एअरटेलने ९८.४ अब्ज स्पॅम कॉल्सची नोंद केली*
_एआय-आधारित सेफ नेटवर्क सोल्युशन्सने ४.४ अब्ज स्पॅम मेसेजेस शोधले आणि १६.२ लाखांहून अधिक मालिशस लिंक्स ब्लॉक केल्या_
भारताची डिजिटल इकॉनॉमी वेगाने विस्तारत आहे; मात्र त्यासोबतच सायबर फसवणुकीचे प्रमाण आणि त्यातील क्लिष्टताही वाढत आहे. पूर्वी प्रामुख्याने स्पॅम कॉल्स आणि फिशिंग मेसेजेसपुरती मर्यादित असलेली समस्या आता फसवणुकीच्या अधिक व्यापक इकोसिस्टममध्ये विकसित झाली आहे. यामध्ये इम्पर्सोनेशन स्कॅम्स, बनावट बँकिंग रिक्वेस्ट्स, मालिशस लिंक्स, इन्व्हेस्टमेंट फ्रॉड आणि ओटीपीशी संबंधित आर्थिक फसवणुकींचा समावेश आहे.
सरकार आणि इंडस्ट्रीच्या डेटावरून ही समस्या आता मोठ्या प्रमाणावर पसरलेली असून अधिक संघटित स्वरूप धारण करत असल्याचे दिसून येते. इंडियन सायबर क्राइम कोऑर्डिनेशन सेंटर (आय४सी)च्या माहितीनुसार, गेल्या सहा वर्षांत भारतीयांनी सायबर फसवणुकीमुळे ₹५२,९७६ कोटींहून अधिक रक्कम गमावली आहे. एनसीआरबीच्या डेटामधूनही सायबर क्राइमच्या घटनांमध्ये सातत्याने वाढ होत असल्याचे दिसते, तर देशभरातील एकूण गुन्ह्यांचे प्रमाण घटले आहे.
बँकिंग, पेमेंट्स, हेल्थकेअर, कॉमर्स आणि सरकारी सेवांसह डिजिटल सर्व्हिसेस दैनंदिन जीवनात अधिक खोलवर रुजत असताना, डिजिटल सेफ्टीमध्ये टेलिकॉम नेटवर्क्सची भूमिकाही अधिक महत्त्वाची ठरण्याची अपेक्षा आहे. यूजर्सना आता नेटवर्ककडून केवळ कनेक्टिव्हिटी उपलब्ध करून देण्याचीच नव्हे, तर डिजिटल कम्युनिकेशनशी संबंधित रिस्क्स ओळखून त्या कमी करण्याचीही अपेक्षा आहे.
दोन वर्षांपूर्वी एअरटेलने हा बदल ओळखून कस्टमर प्रोटेक्शनच्या दिशेने फर्स्ट-मूव्हर ॲप्रोच स्वीकारला. २०२४ मध्ये एअरटेलने भारतातील टेलिकॉम प्रोव्हायडरकडून उपलब्ध करून देण्यात आलेले पहिले नेटवर्क-बेस्ड, एआय-आधारित स्पॅम डिटेक्शन सोल्युशन लाँच केले. या सोल्युशनमध्ये नेटवर्क इंटेलिजन्स आणि आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सचा एकत्रित वापर करून कस्टमर्सना स्पॅम कॉल्स आणि एसएमएसपासून संरक्षण देण्यात आले.
त्यानंतर गेल्या दोन वर्षांत एअरटेलने नेटवर्क-लेव्हल फ्रॉड प्रिव्हेन्शनच्या व्यापक प्रयत्नांचा भाग म्हणून आपल्या एआय-आधारित सेफ नेटवर्क इनिशिएटिव्हचा विस्तार केला आहे. कस्टमर्सना अतिरिक्त ॲप्स इन्स्टॉल करण्याची किंवा थ्रेट्स मॅन्युअली रिपोर्ट करण्याची गरज भासू नये आणि बॅकग्राउंडमध्ये काम करणारी सिक्युरिटी सिस्टिम्स तयार करणे हा यामागील उद्देश आहे.
एअरटेलचे सेफ नेटवर्क आता नेटवर्क-आधारित डिजिटल सेफ्टी टूल्सच्या व्यापक सुइटमध्ये विकसित झाले आहे. त्यातील प्रमुख घटक पुढीलप्रमाणे आहेत:
* ओटीपीशी संबंधित फ्रॉड प्रोटेक्शन:* संशयास्पद इंटरॅक्शन्सदरम्यान यूजर्सना ओटीपी किंवा इतर संवेदनशील क्रेडेन्शियल्स शेअर करण्यास प्रवृत्त केले जात असल्याचे ओळखण्यासाठी आणि अशा परिस्थितीत हस्तक्षेप करण्यासाठी एअरटेलने एआय-आधारित प्रोटेक्शन सादर केले आहे.
* मालिशस लिंक डिटेक्शन:* ओटीपी फ्रॉड डिटेक्शन सुरू करण्यापूर्वी एअरटेलने फ्रॉड्युलंट वेबसाइट्स आणि संशयास्पद लिंक्स रिअल टाइममध्ये ओळखण्यासाठी एक सिस्टिम सुरू केली होती. ही सिस्टिम सुरू झाल्यापासून सर्व मोबाईल आणि वाय-फाय ब्रॉडबँड सब्स्क्रायबर्ससाठी एसएमएस, मेसेजिंग ॲप्स, ईमेल्स आणि ब्राउझर रिडायरेक्ट्सच्या माध्यमातून शेअर करण्यात आलेल्या १६.२ लाखांहून अधिक मालिशस लिंक्स ब्लॉक करण्यात आल्या आहेत.
* स्पॅम कॉल आणि मेसेज डिटेक्शन:* सप्टेंबर २०२४ मध्ये एअरटेलने नेटवर्क लेव्हलवर एआय-ड्रिव्हन स्पॅम डिटेक्शन सिस्टिम लाँच केली. कंपनीच्या म्हणण्यानुसार, तेव्हापासून या सिस्टिमने ९८.४ अब्जांहून अधिक स्पॅम कॉल्स आणि ४.४ अब्ज स्पॅम मेसेजेस ओळखले आहेत.
* बिझनेस नेम डिस्प्ले:* व्हेरिफाइड एंटरप्राइज कॉल्स आणि संभाव्य फ्रॉड्युलंट किंवा बनावट नंबर्समधील फरक ओळखण्यास यूजर्सना मदत करण्यासाठी एअरटेलने बिझनेस नेम डिस्प्लेची सुविधाही सुरू केली आहे. यामुळे बनावट बँकिंग आणि कस्टमर केअर रिप्रेझेंटेटिव्हच्या माध्यमातून होणाऱ्या इम्पर्सोनेशन स्कॅम्सचा धोका कमी करण्यास मदत होते.
एअरटेलचे सेफ नेटवर्क इनिशिएटिव्ह टेलिकॉम इंडस्ट्रीमधील एका व्यापक बदलाचे प्रतिबिंब आहे. भारताची डिजिटल इकोसिस्टम वेगाने विस्तारत असताना, टेलिकॉम नेटवर्क्सकडून केवळ कनेक्टिव्हिटी उपलब्ध करून देण्यापलीकडे जाऊन देशाच्या डिजिटल इकोसिस्टमच्या सुरक्षेमध्ये अधिक सक्रिय भूमिका बजावण्याची अपेक्षा वाढत आहे.
